«میدان هفت تیر»، یا میدان «چه کنم؟»

«میدان هفت تیر»، یا میدان «چه کنم؟»


روزنامه شهروند: میدان هفت‌ تیر در واقع میدان نیست‌؛ آشفته‌گاهی که کارگران ٦سال است در آن مشغول کار هستند و هنوز به جایی نرسیده‌اند. یکی می‌گوید قرار است زیرزمینی شود و دیگری می‌گوید قرار بود پایانه‌های تاکسیرانی و حمل‌ونقل عمومی در این مکان تعبیه شود.

آن چه میدان هفت‌ تیر را از دیگر میدان‌های تهران متمایز می‌کند سردرگمی که سال‌هاست گریبانش را گرفته؛ این‌جا یادآور میدان «چه کنم» است. دور میدان حصاری کشیده‌اند تا شلوغی و سیمای نابسامان کارگاه‌ها و غبار بولدوزرها را پنهان کند اما چشم‌انداز مشوش آنها از پل عابر پیداست. تا چشم کار می‌کند سیمان است و ماشین آلات سنگین اما از میدان خبری نیست. میدان هفت‌ تیر در عکس‌های ٥٠‌سال پیش زنده است. میدانی است چند تکه با فضای سبز پراکنده و دایره‌ای بزرگ در ضلع جنوبی که به رسم آن سال‌ها مثل بسیاری دیگر از میدان‌ها حوض و فواره‌ای کوچک داشته و نیمکت‌هایی برای لختی آسودن.

میدان «چه کنم؟»

میدان هفت تیر دهه 50

میدان خلوت است و یک فولکس واگن به سمت چهارراه مخبرالدوله می‌رود. هفت‌تیر امروز شباهت چندانی به آن میدان آرام ندارد. زمین‌های خالی کنار میدان همه ساختمان‌هایی شده‌اند بلند. فضای سبز میدان هر چند‌ سال یک بار به نفع خودروها چند متر عقب‌نشینی کرده و بخش زیادی هم سهم مترو شده. با این‌ که مترو و هیاهوی آن سال‌هاست با زندگی روزمره میدان هفت‌تیر آمیخته اما هنوز چراغ کارگاه‌های تونل‌سازی روشن است. این همه رفت‌وآمد و کارگاه در واقع برای ادامه بخشی از پروژه قطعه میانی و جنوبی خط ٦ متروی تهران است که از همین محدوده می‌گذرد.

مترو شرایط اجتماعی بافت شهری را تغییر می‌دهد همان‌ طور که عیار ملک و املاک محدوده پیرامونی‌اش را. در میدان هفت‌تیر از زمانی که مترو فعال شده، حال و احوال زندگی روزمره تغییر کرده. کاسبان سال‌های دور می‌گویند، میدان شلوغ‌تر شده اما این روزها کاسبی تعریف چندانی ندارد: «‌خیلی‌ها تماشاچی هستند، می‌آیند و دوری می‌زنند و می‌روند. دسترسی به اینجا با وجود مترو بهتر شده. اوایل خیلی خوب بود، مترو یک دوره‌ای به کار ما رونق داد. الان اوضاع کار برای همه خراب است، نه فقط برای ما. کلا بازار خوابیده. مخصوصا حالا که عید هم گذشته و جیب مشتری خالی است.»

چند‌ سال پیش همزمان با تبدیل ایستگاه متروی میدان هفت‌ تیر به یک ایستگاه تقاطعی بحث زیرزمینی‌ شدن میدان هفت‌ تیر بالا گرفت. این ایده در واقع بخشی از سیاست‌ها و برنامه معاونت فنی و عمرانی شهرداری وقت تهران برای توسعه زیرزمینی تهران بود. موافقان این ایده با نگاهی به برخی تجربه‌ها در شهرهایی مانند سنگاپور، نیویورک و لندن معتقد بودند که می‌توان با انتقال بخشی از فعالیت‌ها به زیرزمین نسبت به آزادسازی فضاهای روسطحی اقدام کرد. تعدادی از کارشناسان شهری هم به سفارش شهرداری تهران مامور مطالعه و در واقع امکان‌سنجی اجرای این ایده در تهران شدند.

آن چه در سال‌های بعد در چهارراه ولی‌عصر و انقلاب در قالب پروژه زیرگذر چهارراه ولی‌عصر اجرا شد و همچنین زیرزمینی شدن میدان ولی‌عصر پس از احداث ایستگاه‌های مترو در واقع بخشی از همان ایده بود. الگوی زیرزمینی شدن بخشی از فضاهای عمومی تهران نه‌تنها در قالب این دو پروژه که در بخشی از سرفصل‌های برنامه پنج ساله دوم شهرداری تهران هم گنجانده شد. اول اردیبهشت ‌سال ٩٣ بود که اقبال شاکری، رئیس کمیته عمران شورای شهر تهران از آغاز مطالعاتی برای توسعه فضاهای زیرزمینی در تهران خبر داد و اعلام کرد که میدان هفت‌تیر نخستین اولویت برای اجرای پروژه توسعه فضاهای زیرسطحی تهران است.

هنوز هم خیلی‌ها فکر می‌کنند از پس این کارگاه عمرانی بزرگ، یک میدان چند طبقه شبیه میدان ولی‌عصر بیرون می‌آید اما «مهدی چمران»، عضو شورای چهارم شهر تهران که بخشی از بحث و نظرها درباره زیرزمینی شدن این میدان به همان شورا باز می‌گردد، حالا به «شهروند» می‌گوید: «زیرزمینی شدن میدان هفت‌تیر از طرح‌هایی بود که در دوره چهارم شورا مطرح شد و مورد تأیید قرار نگرفت. این طرح از جمله طرح‌هایی بود که بیشتر مربوط به مترو بود که سیستم اداری در آن‌جا راه‌اندازی شود؛ طبقه بالا اداری و تجاری و زیرزمین به‌ عنوان مترو مورد استفاده قرار گیرد که تلفیقی از مترو و سیستم اداری بود اما با مشکلاتی مواجه شد که قابل اجرا نبود و مورد تأیید کمیسیون ماده ٥ واقع نشد به همین جهت این طرح متوقف ماند.

میدان «چه کنم؟»

همچنین باید در نظر داشت که زیرزمینی شدن میدان و مترو صرفه اقتصادی داشت، زیرا ایستگاه مترویی که راه‌اندازی می‌شد در طبقات فوقانی تجاری و اداری بودند و از نظر توزیع جمعیت و ترافیک نیز قابل‌ تأمل بودند و کسانی که در ساختمان اداری دفتر داشتند از طریق مترو تردد کنند بدون نیاز به خودرو. ایستگاه مترو یکی از بهترین مکان‌ها برای خدمات اداری است. چنین طرحی ارایه شد اما مورد تأیید قرار نگرفت که مترو بر آن اصرار داشت و احتمالا مشکلات دیگری داشت که نیازمند مطالعات بیشتری است.»

پیگیری‌ها از شهرداری‌های مناطق ٦ و ٧ یعنی دو منطقه‌ای که درست در میدان هفت‌تیر هم نشان می‌دهد ایده زیرزمینی شدن این میدان از دستور کار مدیریت شهری خارج شده، به‌ نظر می‌رسد در این میان نقد و نظرهای کارشناسان درباره طرح‌هایی چون زیرگذر میدان ولی‌عصر که به کرات در جلسات کارشناسی مورد انتقاد قرار گرفت هم بی تأثیر نبوده باشد. انتقاد به این‌ که زیرزمینی‌کردن میدان‌ها موجب حذف شهروندان از سطح شهر و جایگزین شدن ماشین‌ها به جای عناصر انسانی می‌شود. به گفته سولماز حسینیون، کارشناس شهری «زیرزمینی شدن میدان‌ها با هدف هدایت عابران پیاده به زیرزمین است که هزینه زیادی دارد.

با این اقدام شهروندان را از سطح شهر حذف می‌کنیم. این اقدام دو هدف را دنبال می‌کرد. از یک سو موجب محدودیت استفاده از خودرو‌های شخصی و از دیگر سو تسهیل حرکت خودرو در سطح شهر می‌شود یعنی اولویت دادن به خودرو به جای انسان.»

ولی نجاتی مسگری، معاون شهرداری منطقه ٦ در مورد زیرزمینی شدن میدان هفت‌تیر نظری بینابین دارد نه موافق است و نه مخالف: «سوالاتی در مورد زیرزمینی شدن این میدان مطرح است. باید گفت در حال حاضر زیرزمینی شدن میدان از دستور کار خارج شده. زیرا این میدان به بزرگراه مدرس اتصال پیدا می‌کند و زیرزمینی کردن آن ریسک بزرگی را به دنبال دارد که ممکن است در این منطقه پاسخگو نباشد. به همین جهت یکی از لازمه‌های زیرزمینی شدن میدان هفت‌تیر فراهم‌ آوردن زیرساخت‌های آن و تحقیقات مربوطه است تا بتوان از این طریق وارد مرحله دیگری یا همان زیرزمینی کردن میدان شد. در نتیجه، این ساماندهی و اصلاحات می‌تواند اثربخش باشد.»

میدان «چه کنم؟»

عابران سرگردان

زندگی روزمره در میدان هفت‌تیر در خدمت خودروهاست. نه‌ تنها در سال‌های اخیر که کارگاه پروژه عمرانی مترو برقرار است که پیش از این هم عابران برای عبور از این به اصطلاح میدان با مشکلات بسیاری مواجه بودند. با وجود این‌ که بعضا اصلاحات هندسی و تغییر مسیرهایی برای عبور عابران از میدان و دسترسی به معابر پیرامونی آن پیش‌بینی شده، اما همچنان در بر همان پاشنه می‌چرخد. محمدرضا هر روز گذرش به میدان هفت‌تیر می‌افتد: «به نظرم کمترین حقوقی برای عابران در این محدوده پیش‌بینی نشده، وقتی از ایستگاه مترو خارج می‌شوید، به‌ ویژه از خروجی که در ضلع شرقی میدان قرار دارد، باید مسافت زیادی را دور بزنید تا به پل‌ عابر برسید یا از وسط خیابان رد شوید که آن هم به این دلیل که بخش‌های زیادی را نرده کشیده‌اند، عملا امکان رفت‌و‌آمد برای عابر را خیلی محدود کرده‌اند.

در انتظار پایانه

از روزمرگی‌های میدان هفت‌تیر یکی هم سرگردانی همیشگی رانندگان تاکسی است که در نقاط مختلف میدان پراکنده‌اند. گروهی در ورودی میدان به سمت ولی‌عصر و گروه دیگری در خروجی جنوبی میدان ایستاده در انتظار مسافران. با وجود این‌ که در دهه‌های گذشته در بسیاری از میدان‌ها محل استقرار و فعالیت تاکسی‌ها تثبیت و ساماندهی شده، اما در میدان هفت‌تیر آنها همچنان جایگاه مشخصی ندارند. از خودشان که بپرسید می‌گویند «سرگردان و همیشه درگیر با مردم و پلیس». یکی از خطی‌های هفت‌تیر – سهروردی در جمع سه چهار نفره‌ای ایستاده. مردی است میانسال با موهای سپید:

«١٧‌سال است که در این خط کار می‌کنم، ٦‌سال پیش به بهانه کاهش ترافیک و زیباسازی شهر، میدان را خراب کردند، اما نه‌ تنها ترافیک کمتر نشد، بلکه بیشتر هم شد. با خراب‌کردن میدان قرار بود جایی برای تاکسی‌های خطی و وسایل حمل‌ونقل عمومی تعبیه شود، اما نه‌ تنها این اقدام انجام نشد، بلکه با عقب‌نشینی خیابان جایی برای تاکسی‌ها نیست که مسافر سوار کنند، برای همین پلیس به‌ راحتی ما را جریمه می‌کند، اما به فکر این نیست که جایی برای ما پیش‌بینی نشده است.»

میدان «چه کنم؟»

میدان هفت تیر دهه 50

دغدغه‌های کاسبان

مغازه مهدی دقیقا روبه‌روی میدان قرار دارد، برای همین گلایه او نسبت به دیگر کسبه بیشتر است: «از وقتی میدان تغییر شکل پیدا کرد، جایی برای تاکسی‌ها نیست، برای همین به ردیف، جلوی مغازه می‌ایستند؛ سروصدای‌شان از یک طرف و شکایت‌های مشتری از طرف دیگر. به‌خاطر همین مشکلات، بسیاری از مشتری‌های‌مان را از دست داده‌ایم.»

بر خلاف کسبه هفت‌تیر دست‌فروشان هیچ شکایتی از وضع موجود ندارند. نزدیک غروب یکی‌یکی پیدای‌شان می‌شود. دست‌فروشانی که هرچه قدیمی‌ترند بیشتر حق آب‌وگل دارند. بیشتر لباس‌های رنگارنگ زنانه را بساط می‌کنند و از این‌که نان شب‌شان را درمی‌آورند، خدا را شکر می‌کنند. محمد، فرزاد و علی با تغییر شکل میدان مشکلی نداشتند و بر کار آنها تأثیری نگذاشته است.

٦‌ سال وعده

وعده‌ها برای میدان هفت‌تیر تمامی ندارد. زیرزمینی‌شدن میدان که به تصویب نرسید، ساماندهی آن هم در دستور کار است، می‌گویند پروژه خط ٦مترو که به پایان برسد، دست‌به‌کار ساماندهی میدان می‌شوند. به گفته نجاتی مسگری پروژه هفت تیرتا اتمام نیمه اول سال ٩٧ به اتمام می‌رسد. معاون حمل‌ونقل ترافیک منطقه ٦ تهران می‌گوید: «کارگاه مترو در ابتدای خیابان قائم‌مقام قرار دارد. این کارگاه تا راه‌اندازی خط ٦مترو تا پایان نیمه ‌اول‌ سال ٩٧ پا برجاست و پس از آن در طرح ساماندهی میدان قرار می‌گیرد. در طرح ساماندهی و اصلاحات میدان هفت‌تیر مکانی برای تاکسی‌های خطی تعبیه شده است که این امر می‌تواند از بار ترافیکی و هرج‌ومرج در این منطقه بکاهد.

اگر چه این میدان در چند ‌سال گذشته به صورت نیمه رها شد که دلیل آن را باید در عدم ظرفیت میدان جست‌وجو کرد، به همین جهت ساخت‌وساز میدان را به‌طور کامل از دستور کار خارج کردیم و طرح جدیدی را در نظر گرفتیم.» در جای‌جای دنیا مسئولان در شهر‌های بزرگ برای کاهش بار ترافیکی، مسیر‌های مخصوص دوچرخه‌سواری و پیاده‌روی را برای شهروندان در نظر می‌گیرند، اما در میدان هفت‌تیر تنها به ایجاد دور برگردان و تغییر مسیرها بسنده شده است. نجاتی در ادامه با اشاره به این‌ که میدان هفت‌تیر تنها نامی نمادین است اگر نه نقش میدان را ایفا نمی‌کند، در ادامه می‌گوید: «در این طرح مسیری برای دوچرخه‌سواری در نظر گرفته شده است.

با طراحی مناسب برای پیاده‌رو‌ها عده کثیری از شهروندان ترغیب به پیاده‌روی می‌شوند. اصلی‌ترین هدف از ارایه طرح ساماندهی هفت‌تیر کاسته‌شدن از بار ترافیکی و افزودن به خط عابرپیاده است. هم‌اکنون تصمیم جامعی برای میدان هفت‌تیر گرفته نشده، زیرا در مرحله مطالعه قرار دارد که تا اتمام نیمه ‌اول سال ٩٧ به پایان می‌رسد، پس از آن می‌توان برای اجرای ساماندهی و اصلاحات میدان هفت‌تیر اقدام کرد.» به ‌گفته معاون حمل‌ونقل ترافیک منطقه ٦ تهران قرار است با اتمام پروژه خط ٦ متروی تهران، ساماندهی متروی هفت‌تیر نیز انجام ‌پذیرد. فعلا که نمای میدان هفت‌تیر همان میدانی است که نه‌تنها پیرها بلکه جوان‌تر‌ها هم باید بگویند: «چه کنم؟»

منبع: برترین ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *